Kanadalı
araştırmacı Ethel G. Stewart, 250 bin nüfuslu Navaho kabilesinin Orta
Asya Türkleri'nin konuştuğu Atabaşkan dilini konuştuğunu gösterdi.
Kızılderili ve Türk Dillerinde Kullanılan Ortak Kelimeler
Kızılderili atasözleri, deyimleri ve özlü sözleri:
Arkamda yürüme, ben öncün olmayabilirim. Önümde yürüme, takipçin olmayabilirim. Yanımda yürü, böylece ikimiz eşit oluruz. Yeryüzüne iyi muamele et! O babanızın malı değil, onu çocuklarınızdan ödünç aldınız. İnsan tabiattan uzaklaştıkça kalbi katılaşır. Ölüler güç ve bilgilerini beraberinde götürmez, yaşayanlara ilave eder. Herbirimizin farklı bir rüya gördüğünü hatırlatmakta fayda var. Şeytan hakkında konuşmayın.Gençlerin kalbinde merak uyandırır. Gözün ile değil, yüreğin ile hüküm ver. Düşmanımı cesur ve kuvvetli yap! Eğer onu yenersem utanç duymayayım. Fakir olmak, şerefsiz olmaktan daha küçük bir meseledir. Doğum
yapan herşey dişidir. Kadınların ezelden beri bildiği kainatin
dengelerini erkekler de anlamaya başladıkları zaman, dünya daha iyi bir
dünya olmak üzere değişmeye baslamış olacaktır. Eğer
herkes bir başkası için bir şey yaparsa dünyada ihtiyaç içinde kimse
kalmaz. Sadece bir kişiye yardım et! Şimdiki usul bu değil ama
inanıyorum, insanlar bu yolu öğrenecekler. İnsanın gözleri öyle kelimelerle konuşur ki dil onları telaffuz edemez. Yanlışı gören ve önlemek için eli uzatmayan yanlışı yapan kadar suçludur. Yapmamız gereken: her şeyi eski sadeliğine döndürmektir, böylece bozulan düzenimiz yeniden kurulacaktır.
Kızılderililerin tarihi:
Kızılderili, Kuzey Amerika yerlilerine verilen genel isimdir. Buzul
çağının en şiddetli döneminde, M.Ö. 34,000 M.Ö.30.000 yıllarında,
dünyadaki suyun önemli bir bölümü büyük kıtasal buz katmanları
halindeydi. Bunun sonucunda, Bering denizi bugünkü düzeyinden yüzlerce
metre daha aşağıdaydı ve asya ile kuzey amerika arasında, adına
Beringia denilen, bir kara köprüsü oluştu. Beringia’nın en geniş
döneminde 1.500 kilometre kadar olduğu sanılıyor. Nemli ve ağaçsız bir
tundra olan bölge, otlar ve diğer bitkilerle kaplıydı ve bu da ilk
insanların yaşamak için avladıkları büyük hayvanları çekiyordu.
Kuzey
Amerika’ya ilk erişen insanlar, yeni bir kıtaya ayak bastıklarını hemen
hemen kesinlikle bilmiyorlardı. Herhalde, atalarının binlerce yıldır
yaptığı gibi Sibirya kıyılarında av peşinde koşuyorlardı ve sonra da
kara köprüsünü aşmışlardı.
M.S ilk yüzyıllarda, bugün Arizonada
Finiks kentinin bulunduğu yöreye yakın yerleşim birimlerinde, top
oynamak için alanların ve Meksika’da bulunanlara benzeyen piramit
biçimli kümbetlerin yanı sıra kanal ve sulama sistemleri kuran
Hohokumlar yaşıyordu. Şükran gününün anlamı 1620'lerde
Avrupa'dan yerleşim için ilk kez May Flower (Mayıs Çiçeği) gemisiyle
ABD’ye gelen pligrimler (yerleşimci ve hacı) ilk geldiklerinde aylarca
süren yolculuklarından dolayı yorgun, hasta ve açtırlar.Kızılderililer
onları karşılar ve yiyecek verir, hindi avlamasını, mısır ekmesini
öğretirler. Üç yıl sonra İngiliz Vali William Bradford büyük bir yemek
hazırlar ve Kızılderililer’i çağırır. Kızılderililerin şefi massoit 90
kişiyle bu törene katılır.
O günden sonra her hasat sonrasında
yemek geleneği sürer. 1863’de Başkan Abraham Lincoln Şükran Günü’nün
ulusal bayram olmasını önerir, ancak bu öneri, 1941’de Kongre’de karara
bağlanır ve her yılın kasım ayının son perşembesi Şükran Günü olarak
ulusal bayram ilan edilir.
İlk yerleşimciler Semioller,
Çerokiler ve Mişuki kabileleri ile karşılaştılar. İspanyol kaşifler ise
Kaliforniya'da Soson, Payitu, Kahula, Mevuk ve diğer bazı kabilelerle
karşılaşmışlardır. 19. yüzyılda, Avrupalı kaşifler batıya doğru göç
ederken Kızılderili kabileleri kendi topraklarından sürmüşlerdir. Bu
dönem batıda Apaçi, siyu ve Komançi ve diğer kabilelerle yapılan utanç
verici savaşlar dönemidir. Bu savaşlardan geriye kalan çok az sayıda
yerli ise, Rezervasyonlarda (kızılderililer için ayrılmış araziler)
olarak bilinen küçük bir alanda yaşamaya mecbur edilmişlerdir.
Bugün ABD'de hükümet tarafından resmen tanınan 554 Kızılderili kabilesi vardır.
Kızılderililer 1952 yılına kadar Rezervasyon denilen toplama kamplarında yaşamışlardır. Rezervasyonlar (Toplama Kampları) Amerika’da
ilk kızılderili yerleşim bölgeleri, 1840’lı yıllarda oluşturuldu. O
yıllarda, Avrupa kökenli Amerikalılar, ülkenin batı bölgelerine
yerleşmek için kızılderili kabilelerini de önlerine katarak
ilerliyordu. Kızılderililer, doğup büyüdükleri toprakları terk etmek ve
“reservation” adı verilen, anavatanlarından çok daha küçük bölgelere
yerleşmek zorunda bırakıldı.
Günümüz ABD'sinde Kızılderililerin
yaklaşık % 85'i rezervasyonların dışında yaşıyor ve her büyük kentin
kendi Kızılderili toplumları var.Amerika’da 300’den fazla kızılderili
yerleşim bölgesi bulunmaktadır.
ABD'de ekonomik olarak 3 büyük
kabile var: Missisppi Choctawlar (5 bin kişi. kasino, hoparlör işleri
yapıyor) Oklahoma Choctawlar (35 bin kişi. Kumarhane, benzin istasyonu
ve oteller zincirleri var) ve Oklahoma Chickasawlar (200 bin kişi).
Rezervasyon
bölgeleri dışındaki ilk yatılı okulda 1879'dan 1918'e kadar okuyan
yaklaşık 10.000 Kızılderili çocuk; medenileştirilme hedefi ile kendi
yerli dillerini konuşan ve kültürlerinin diğer yönlerini korumaya
çalışan öğrencilerin cezalandırmaya dayandığı bir ortamda
yetiştirilmişlerdir.
